Coaching plus pravac u coachingu

Coaching ima mnoge pravce, a jedan od njih je coaching plus. Osnovala sam ga kao odgovor na brze i dramatične promene u VUCA svetu, uključujući i ubrzani razvoj veštačke inteligencije.

Coaching plus pravac integriše sistemski, relacioni i humanistički pristup, fokusirajući se na ono što je najdublje ljudsko i što nijedna tehnologija ne može da pruži klijentu.

Sistemski coaching

Sistemski coaching temelji se na razumevanju da pojedinac ne funkcioniše izolovano, nego kao deo šireg sistema: tima, organizacije, porodice, šire zajednice, tržišta. Zato je zadatak coacha, pored toga što podržava klijenta u postizanju važnog cilja, da u obzir uzme međusobne odnose, uticaje i dinamiku unutar svih sistema na koje ostvarenje tog cilja ima uticaj.

Coach podržava klijenta da razvije sistemsko razmišljanje, sposobnost da vidi širu sliku, prepozna uzročno-posledične veze i usmeri se ka održivim rešenjima. I da gradi kapacitete za saradnju, prilagođavanje i otpornost unutar složenih sistema.

U svetu sve veće kompleksnosti, uspeh više ne zavisi samo od lične snage, nego od sposobnosti da se deluje mudro u mreži međusobnih odnosa i sistema.

U pravcu coaching plus, sistemski pristup omogućava klijentu da deluje svesno i odgovorno unutar sistema koji su međusubno povezani i u kojima (klijent) istovremeno funkcioniše, kreirajući promene koje nadilaze lične ciljeve i pozitivno utiču na ceo sistem. Na taj način se ko-kreira vrednost za sve zainteresovane strane.

U coachingu i drugim metodologijama češći je intrapsihički pristup koji se fokusira na unutrašnji svet klijenta: misli, osećanja, vrednosti, motivaciju. Iako je sve ovo važno za lični razvoj, kada se zanemaruje širi kontekst u kojem klijent deluje, coaching može dovesti do ograničenih i kratkoročnih rezultata. Klijent možda menja sebe, ali ostaje u istim obrascima sistema koji oblikuju njegovo ponašanje, a čiji uticaj intrapsihički pristup ignoriše.

S druge strane sistemski pristup omogućava klijentu da razume sebe u odnosu na sistem: tim, organizaciju, tržište, širu zajednicu, porodicu. Da razvija sposobnost da sagleda kako njegovi postupci utiču na ceo sistem, ali i kako sistemski obrasci utiču na njega.

Sistemski pristup je efikasniji iz sledećih razloga:

Ne bavi se samo simptomima, nego otkriva uzroke problema.
Ne izoluje klijenta, nego osnažuje njegov uticaj unutar mreže odnosa.
Gradi sposobnost za održive promene, jer klijent razvija veštine sistemskog razmišljanja, saradnje, otpornosti i prilagođavanja složenim izazovima.

Oslanjajući se na etiku, refleksivnu praksu, superviziju i kontinuirani profesionaoni razvoj (CPD), coach razvija dublje razumevanje o svojoj ulozi u sistemu i aktivno istražujuje kako njegove intervencije utiču ne samo na klijenta, nego i na širi ekosistem.

Relacioni coaching

Relacioni coaching polazi od razumevanja da je odnos coacha i klijenta temelj za profesionalni i lični razvoj. Poverenje, sloboda da bude autentičan, podrška, koje klijent ima u odnosu sa coachem, direktno utiču na efikasnost coachinga i dubinu promene.

Coach razvija relacionu svesnost, sposobnost da istovremeno prati šta se događa u klijentu, u sebi i u prostoru između njih. Otvoren je za trenutne procese, emocije, neverbalnu komunikaciju i nesvesne obrasce koji se pojavljuju tokom razgovora. Coach je u ovom pristupu osnovni alat, kroz svesnu prisutnost, stvarno slušanje i empatiju.

U pravcu coaching plus, relacioni pristup omogućava duboki, autentični proces razvoja klijenta kroz odnos koji gradi sa coachem, poverenje i refleksiju trenutnih iskustava.

Kada je coach prisutan, reflektivan i spreman da ko-kreira prostor za rast, klijent ostvaruje ciljeve, ali i razvija novu svest o sebi i drugima.

Humanistički coaching

Temeljni principi humanističkog coachinga su poštovanje autonomije klijenta, vera u njegov kapacitet za samousmereni razvoj i važnost autentičnog, podržavajućeg odnosa između coacha i klijenta. Umesto da coach nameće rešenja, on/-a stvara psihološki siguran prostor u kojem klijent istražuje, bolje razume i aktivno kreira sopstveni put.

Humanistička teorija ličnosti, koja naglašava pojmove samoaktualizacija, lična odgovornost i unutrašnja motivacija, ima značajan uticaj na ovaj pristup. Fokus je na razumevanju klijenta iz njegove perspektive, na razvijanju svesti klijenta o sopstvenim vrednostima i izborima, kao i na podršci u ostvarivanju autentičnih ciljeva.

U pravcu coaching plus razvijamo odnos zasnovan na poverenju, saosećanju i dubokom poštovanju prema jedinstvenosti svake osobe koja prolazi kroz željenu promenu preuzimanjem lične odgovornosti za sopstveni razvoj.

Humanistički pristup osnažuje klijente da rešavaju izazove, ali i da postanu svesni kreatori svog života sa smislom, svrhom i autentičnom prisutnošću.

Zašto je coaching plus pravac budućnosti

Veštačka inteligencija podržava određene oblike coachinga: analizira ciljeve, predlaže korake, pa čak i vodi standardizovane dijaloge orijentisane na zadatke i performanse. Zato pravci koji se primarno oslanjaju na strukture, alate i linearne modele lako mogu biti automatizovani i zamenjeni.

Međutim, AI nikad neće moći da zameni živu dinamiku odnosa dvoje ljudi i duboko ljudsko razumevanje, koje su osnova relacionog i humanističkog pristupa.

U relacionom coachingu, transformacija se dešava u prostoru između dvoje ljudi u autentičnom kontaktu, u suptilnim neverbalnim signalima, u sposobnosti da se oseti, reflektuje i odgovori na ono što je neizrečeno.

U humanističkom coachingu negujemo umetnost svesnog prisustva i svedočenja ličnom rastu klijenta, što je svojstveno samo čoveku. AI može simulirati empatiju, ali ne može biti zaista prisutna. Ona ne može kreirati nove ideje, nego se oslanja na informacije koje su joj date na obradu. Jedan od etičkih problema u vezi sa AI jeste da ona nema sposobnost samorefleksije, niti superviziju na kojoj supervizor može primetiti i ukazati coachu na pristrasnosti koje narušavaju coach poziciju iz koje može na kvalitetan način da podržava klijenta.

Coaching plus pravac oblikuje sve moje aktivnosti u oblasti profesionalnog i ličnog razvoja, kao i sadržaj modula u Coaching PLUS školi i Biznis coaching akademiji.

Izbor literature:

1. Niklas Luhmann (1980) Social Systems. Stanford, CA: Standford University Press

Jedan od najuticajnijih nemačkih sociologa i mislilaca sociološke teorije sistema u ovoj knjizi je izneo ideju da je društvo mreža komunikacijskih sistema i da sistemi funkcionišu kroz selekciju značenja.

Zato se u sistemskom coachingu prepoznaje njegov uticaj u razumevanju da se organizacije ne menjaju direktno, nego se menja način na koji komuniciraju i interpretiraju.

2. Margaret Wheatley (2006) Leadership and the New Science: Discovering Order in a Chaotic World. San Francisco, CA: Berrett Koehler Publishers

Autorka je doktorirala na Univerzitetu Harvard iz oblasti upravljanja, planiranja i socijalne politike. U knjizi je iznela ideju da organizacije funkcionišu kao živi sistemi, više nalik ekosistemima nego mašinama.

U sistemskom coachingu se vidi uticaj ove ideje kroz naglašavanje adaptivnosti, sposobnosti prilagođavanja.

3. C. Otto Scharmer (2007) Theory U: Leading from the Future as It Emerges. San Francisco, CA: Berrett Koehler Publishers

Autor je predavač na The Massachusetts Institute of Technology. U knjizi je izneo ideju da prava promena u sistemu nastaje kroz duboko slušanje, prisutnost i omogućavanje da se pojavi „nova realnost“.

Ideja je bliska jednoj od osnovnih postavki profesionalnog coachinga, da coach podržava klijenta da dođe do svojih učenja i rešenja.

4. Hawkins, P., & Turner, E. (2019). Systemic coaching: Delivering value beyond the individual. Oxfordshire, UK: Routledge.

Hawkins i Turner kažu da coaching treba da napravi iskorak da bi doneo vrednost svim zainteresovanim stranama u sistemu klijenta, uključujući one koje on vodi, kolege, investitore, korisnike, partnere, lokalnu zajednicu, kao i širu ekologiju.

5. John Heron (2001) Helping the Client: A Creative Practical Guide. London, UK: SAGE Publications Ltd.

Autor je značajno uticao na relacioni coaching.

6. Tatiana Bachkirova, Peter Jackson, David Clutterbuck (2021) Coaching and Mentoring Supervision: Theory and Practice. Maidenhead, Berkshire, UK: Open University Press.

U ovoj i drugim svojim knjigama autori zastupaju stav da uspeh coachinga zavisi od kvaliteta odnosa i zajedničkog učenja, a ne samo od primene tehnika i modela. Clutterbuck je razvio i model zrelosti coacha i razvojnog mentora koji služi za razumevanje kako razvoj zrelosti coacha utiče na kvalitet usluge, rezultate i omogućava rad sa sve složenijim temama i situacijama.

7. Carl R. Rogers (1995) On Becoming A Person: A Therapist’s View on Psychotherapy, Humanistic Psychology, and the Path to Personal Growth. Boston, New York, US: Houghton Mifflin.

8. Abraham H. Maslow (1999) Toward a Psychology of Being. US: John Wiley & Sons(3rd edition)

9. J.F.T. Bugental (1965) The Search for Authenticity: An Existential-Analytic Approach to Psychotherapy. London, UK: Holt Rinehart and Winston.

U ovim delima autori su izneli ideje koje imaju značajan uticaj u relacionom i humanističkom coachingu, a ključne vrednosti su: bezuslovno prihvatanje, empatijsko razumevanje, autentičnost, čovekova težnja ka samoostvarenju, važnost ličnog smisla u razvoju pojedinca. Coaching u tom smislu služi čoveku da ostvari svoj pun potencijal.